نه‌وتی عێراق چۆن دەدزرێت؟

کرمانج شەریف

تاكو ئێستا هیچ كه‌ناڵێكی كوردی به‌دواداچوونی نه‌كردووه‌‌ ته‌نانه‌ت باسیشی نه‌كردووه‌، لێره‌دا له‌به‌ر ڕۆشنایكۆمه‌ڵێ سه‌رچاوه‌ی زانیاری هەوڵدەدەین وەڵامی ئەو پرسیارە بدەینەوە، نه‌وتی عێراق چۆن ده‌دزرێت؟

بەپێی ڕاپۆرتێکی‌ ماڵپه‌ڕی (العربی الجدید) ڕاپۆرته‌ فه‌رمییه‌كانی حكوومه‌تی عێڕاق ده‌یسه‌لمێنن كه‌ ئێران نه‌وتیعێراق له‌كێڵگه‌كانی نێوان هه‌ردوو وڵات دەردەهێنێ، ئه‌مه‌ش به‌ ئاگاداری سه‌رۆك وه‌زیرانی پێشووی عێراق (نوریمالكی)  و(حەیدەر عەبادی) بووە.

به‌رپرسێكی عێراق لەم بارەیەوە دەڵێتحكوومه‌تی حه‌یده‌ر عه‌بادی لیژنه‌یه‌كیان بۆ پشكنینی ئه‌و ناوچانه‌ ناردوه‌ته‌واوی ئه‌و ناوچانه‌یان پشكنیوه‌ ده‌ركه‌وت كه‌ ئێران نه‌وتی عێراق به‌شێوه‌یه‌كی ڕاسته‌وخۆ له‌باشوری عێراقبه‌تایبه‌تی هه‌ردوو كێڵگه‌ی نه‌وتی (فه‌كه‌) و (ته‌یب) بە ئاگەداری بەرپرسانی عێراق دەردەهێنێ“.

هاوکات یه‌كێك له‌وه‌زیره‌كانی عێراق ئه‌وه‌ی بۆ ئاشكرا كردوە ئه‌و ڕاپۆرته‌ی كه‌ ته‌واوی نه‌خشه‌ و گێڵگە و بیرنەوتەهاوبەشەکانی نێوان عێراق و ئێران کە ئەوکات ئاراسته‌ی عه‌بادی سه‌رۆك وه‌زیرانی پێشووی عێراق كراوە، کەدەرکەوتووە بەئاشکرا نه‌وتی عێراق له‌لایەن ئێرانه‌وه‌ دەردەهێنرێت و ئامێری بیرهه‌ڵكه‌نده‌كانی ئێران له‌وناوچه‌یه‌ بیرلێدەدەن بەبەردەوامی كه‌ پێی ده‌ڵێن ناوچه‌ی نێوده‌وڵه‌تی نێوان ئێران و ئه‌مریكا كه‌ (5) كیلۆمه‌تره‌ له‌نێوانهه‌ردوولادا.

ئه‌و ناوچه‌یه‌ تایبه‌ته‌ به‌ سنوری و نه‌خشه‌ی وڵاتی عێراق، به‌ڵام سه‌ربازه‌كان و پاسه‌وانه‌كانی سنوری ئێرانڕێگەیان نەداوە لێژنه‌ی حكوومه‌تی عێراق بچێتە ئەو شوێنە و بگرە هه‌ڕه‌شه‌ی ته‌قه‌كردنیانیش لێ كردون ئه‌گه‌ر دوورنه‌كه‌ونه‌وه‌، نه‌وتی ئه‌م كێڵگانه‌ش زۆر نزیكه‌ له‌سه‌ر ئاستی ڕووی زه‌وییه‌وه‌ ئه‌مه‌ش له‌سه‌رده‌می مالكیدا ئه‌و بیرانه‌لێدراوه‌ بەئاگاداری و ڕێککەوتنی مالکی ڕادەستی ئێران کراون.

لەمبارەوە، به‌رپرسی لیژنه‌ی ده‌ستپاكی په‌رله‌مانی عێراق (ته‌ڵاڵ زۆبعی) ڕایگه‌یاندوە كه‌ عێراق (5) بیری نه‌وتیهەیە کە ده‌كه‌وێته‌ ئه‌و ناوچانه‌وه‌ ئه‌وانه‌ش (دهلران، نفت شهر، بيدر غرب، أبان، النور ) وه‌ بیره‌ هاوبه‌شه‌كانینێوان ته‌هران و به‌غداد ئه‌مانه‌ن (مجنون، وأبو غرب، بزركان، الفكة، نفت خانه‌) كه‌ ئه‌م بیرانه‌ش نه‌وتی سووكبه‌رهه‌م ده‌هێنن.

ته‌ڵاڵ زۆبعی گووتووشیەتیئه‌و بیره‌ نه‌وتانه‌ی كه‌ ئێران نه‌وتی لێوه‌ ده‌بات به‌بڕی (130)هه‌زار به‌رمیل نه‌وت رۆژانه‌له‌ بیره‌ نه‌وته‌كانی (دهلران ، نفت شهر ، بيدر غرب ، أبان) بەشێوەیەک رێژەی دەرهێنانی نەوت لەلایەن ئێرانەوە‌گه‌یشتووەتە‌ نزیكه‌ی 250 هه‌زار به‌رمیل نه‌وتی ڕۆژانه،‌ كه‌واتا كۆی گشتی دەرهێنانی نه‌وتی عێراق له‌لایه‌ن ئێرانه‌وه‌گه‌یشتووەتە (380) هه‌زار به‌رمیل نه‌وت“.

لەمبارەوە وەزاره‌تی نه‌وتی ئێران ڕایگه‌یاندوە كه‌ بره‌و به‌ كێڵگه‌نه‌وتیه‌كانی نێوان ئێران و عێراق ده‌دات له‌خۆرئاوایڕووباری (كارون) هه‌روه‌ها ڕاشیگه‌یاند كه‌به‌وهۆیه‌وه‌ نزیكه‌ی (1)ملیۆن به‌رمیل نه‌وت به‌رهه‌م ده‌هێنێت بۆ ئێران له‌وبیر نه‌وته‌ سنورییانه‌ی نێوان ئێران و عێراق، بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش ئێران به‌بڕی 10 ملیار دۆلار چاكسازی ده‌كاتله‌وناوچانه‌ بۆ چاك كردنه‌وه‌ی ئه‌و كێلگه‌نه‌وتیانه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن ڕۆژانه‌ یه‌ك ملیۆن به‌رمیل نه‌وت به‌رهه‌م بهێنن.

بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش وەزاره‌تی نه‌وتی عێراق ڕایگه‌یاندوە كه‌ ئێران سه‌رقاڵی ڕاكێشانی ژێر به‌ژێری بیره‌نه‌وته‌كانیعێراقه‌ له‌و ناوچانه‌ی كه‌ ده‌كه‌وێته‌ ناو خاكی عێراقه‌وه‌، کە كۆی نرخی ئه‌و كێڵگه‌ نه‌وتیانه‌ی نێوان ئێران و عێراقساڵانه‌ ده‌گاته‌ نزیكه‌ی 35 ملیار دۆلار له‌نێوان هەردوو وڵاتەداوه‌ له‌ كۆی ئه‌م بڕه‌ ئێران له‌ ئێستادا به‌بڕی 17 ملیاردۆلار نه‌وتی عێراق ئاودی و ئێران دەبێت، کە ئه‌مه‌ش گه‌وره‌ترین دەرهێنانی نه‌وتی عێراقە له‌وناچه‌کەدا.

وه‌هاوكات ماڵپه‌ڕی تریند (TREND) باسی له‌ كاره‌كانی ئێران كردووه‌ كه‌ به‌بڕی 20 ملیار دۆلار ئێران ئه‌و كێڵگه‌نه‌وتیانه‌ی نۆژه‌ن كردووه‌ته‌وه‌ بۆ به‌رهه‌م هێنانی نه‌وتی ئێران له‌ كێڵگه‌ هاوبه‌شه‌كانی له‌نێوان ئێران و عێراق، کە‌یه‌كێك له‌ماڵپه‌ڕه‌ ئێرانیه‌كان باسی له‌وه‌ كرد به‌ناوی به‌ڕێوبه‌ری ئیداره‌ی وه‌زاره‌تی نه‌وتی ئێران (ركنه‌ الدین جوادی) ڕایگه‌یاند كه‌ نزیكه‌ی (15) كێڵگه‌ی نه‌وتی هاوبه‌شیان هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ وڵاتانی دراوسێ به‌مه‌ش ڕێژه‌كه‌ی ده‌كاته‌(10%) ڕێژه‌ی نه‌وتی ئێران وه‌ له‌ساڵی 2012 ئێران توانی به‌خێڕایی كێلگه‌ی نه‌وتی (شه‌نگه‌لی) ئه‌مه‌ش له‌گه‌ڵكۆمپانیای (دانه‌ پترۆڵی ناوخۆی) به‌بڕی (250) ملیۆن دۆلار وه‌ به‌مه‌ش كه‌ كێڵگه‌یه‌كی نه‌وتی هاوبه‌شه‌، به‌ڵام ئێرانده‌ستی به‌سه‌ردا گرتووە.

Back to top button